Wiki AutyzmBezCenzury - Wkład użytkownika [pl]

MIBS

2025-02-20T18:24:12Z

Raster:

MIBS (skrótowiec od angielskich nazw 4 reakcji, Meltdown, Inertia, Burnout i Shutdown) to zbiorcze określenie na charakterystyczne reakcje układu nerwowego osób autystycznych na przeciążenie wywołane [[Przebodźcowanie|przebodźcowaniem]] lub interakcjami społecznymi. Z uwagi na różnice w budowie układu nerwowego, osoby [[autyzm|autystyczne]] są znacznie bardziej podatne na przeciążenie wywołane zewnętrznymi bodźcami. Do tego część osób ma [[problemy sensoryczne]], czyli ich zmysły są zbyt wrażliwe. Gdy stymulacja jest długotrwała albo bardzo intensywna, układ nerwowy tak jakby się "poddaje", i następuje jedna z 4 reakcji mających "rozładować przeciążenie i/lub pozwolić się zregenerować.

Te cztery reakcje to:
* [[Meltdown]] - erupcja tłumionych emocji, utrata kontroli nad swoim zachowaniem i nad [[Maskowanie|maską]]
* [[Inertia (MIBS)|Inertia]] - "zawieszenie się", stan "nieobecności", nieumiejętność podjęcia działania
* [[Burnout]] - długotrwały stan funkcjonowania na minimalnym poziomie
* [[Shutdown]] - wycofanie się, odcięcie się, stan "ja już nie mam siły"

Rzadziej spotyka się też określenie "BIMS".

Spektrum autyzmu

2024-09-11T18:47:57Z

Raster:

Spektrum autyzmu - zbiór wszystkich możliwych kombinacji cech składających się na [[Autyzm|autyzm]]. Autyzm nie da się opisać jako jednolity zbiór cech, jako że bardzo wiele cech może się manifestować w zupełnie inny sposób u różnych osób, a niektóre cechy uboczne w ogóle mogą nie występować. Dlatego stworzono pojęcie spektrum autyzmu, mające być sumą wszystkich kombinacji występowania lub nasilenia takich cech jak np. [[problemy sensoryczne]], zaburzenia mowy, różne objawy [[Sztywność myślenia|sztywnego myślenia]] itp..

Jedyne "obowiązkowe" cechy które powodują zdiagnozowanie danej osoby jako będącej w spektrum autyzmu, to cechy należące do tzw. [[Triada autystyczna|triady autystycznej]], czyli:
* [[Problemy komunikacyjne|problemy w komunikacji]]
* [[Problemy społeczne|problemy społeczne]]
* [[Sztywność myślenia|sztywność myślenia]], [[Potrzeba powtarzalności i przewidywalności|potrzeba powtarzalności i przewidywalności]]

Spektrum autyzmu jest czasami błędnie reprezentowane jako liniowa skala od "mniej autystyczny" do "bardziej autystyczny". Nie jest to prawidłowa reprezentacja, bo intensywność różnych cech wcale nie jest ze sobą powiązana. Bardziej prawidłowa byłaby reprezentacja posiadająca po jednej takiej skali na każdą osobną cechę. Byłoby tych skal prawdopodobnie kilkanaście lub kilkadziesiąt, i dopiero wszystkie możliwe kombinacje ich ustawień dawałyby właściwe "spektrum".

Spektrum zwyczajowo dzieli się na [[Autyzm wysokofunkcjonujący|wysokofunkcjonujący]] i [[Autyzm niskofunkcjonujący|niskofunkcjonujący]] koniec.

Problemy sensoryczne

2024-07-10T20:59:55Z

Raster:

Problemy sensoryczne to termin zbiorczy określający sytuację, kiedy jeden lub więcej zmysłów funkcjonuje w nietypowy sposób, zakłócając lub utrudniając funkcjonowanie osoby dotkniętej problemem, albo wręcz doprowadzając do [[Przebodźcowanie|przebodźcowania]] gdy bodźce są zbyt silne przez dłuższy okres czasu. Znane są przypadki wśród osób z [[Autyzm niskofunkcjonujący|autyzmem niskofunkcjonującym]] u których zmysły są do tego stopnia wrażliwe, że normalne codzienne bodźce powodują przeszywający ból (np. zwykła rozmowa, zwykły poziom światła) i praktycznie uniemożliwiają normalne funkcjonowanie. Problemy sensoryczne występują (wg różnych badań) u 80% do 98% osób z [[Autyzm|autyzmem]], jednak u większości z nas raczej nie są to bardzo silne problemy.

== Rodzaje problemów sensorycznych ==
Problemy sensoryczne można podzielić na kilka kategorii:
* nadwrażliwość - kiedy bodźce płynące ze zmysłu są silniejsze niż powinny,
* podwrażliwość - kiedy bodźce są słabsze niż powinny,
* "biały szum" - bodźce które powstają mimo braku sygnału z zewnątrz, np. piszczenie lub szumienie w uszach, [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Anieg_optyczny śnieg optyczny], poczucie gorąca na jakimś kawałku skóry który nie jest wcale cieplejszy
* trudna do powstrzymania chęć doznawania niektórych bodźców - np. wąchanie ulubionych zapachów, dotykanie przedmiotów o ulubionej teksturze (lub np. futra kota), wydawanie lub powodowanie różnych dźwięków - jest to zjawisko ściśle powiązane ze [[Stimming|stimmingiem]]
* reakcje "odrzucenia" - nazywam tak reakcje kiedy jakiś zupełnie normalny bodziec powoduje gwałtowną reakcję ze strony układu nerwowego. Jako przykłady mogę podać:
** gwałtowna reakcja na delikatny dotyk, nawet jeśli to nie jest efekt zaskoczenia (ta reakcja jest odpowiedzialna za to że część autystycznych dzieci odtrąca każdą próbę przytulenia)
** instynktowne zaciśnięcie oczu i odwracanie głowy, gdy widzimy nawet nieduży rozbłysk światła
** gwałtowna reakcja na niektóre zapachy (skurczenie, zaciśnięcie płuc, wyrzucenie powietrza z płuc - trochę brakuje dobrych określeń na takie zjawiska)

Na Wikipedii jest dość duża lista możliwych problemów sensorycznych: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sensoryzmy Sensoryzmy]

== Desensytywizacja ==
W celu pomocy osobom z nadwrażliwościami sensorycznymi czasami stosuje się proces [[desensytywizacja sensoryczna|desensytywizacji sensorycznej]], polegający na powolnym przyzwyczajaniu co coraz wyższych poziomów bodźców.

Problemy sensoryczne

2024-07-10T20:58:05Z

Raster:

Problemy sensoryczne to termin zbiorczy określający sytuację, kiedy jeden lub więcej zmysłów funkcjonuje w nietypowy sposób, zakłócając lub utrudniając funkcjonowanie osoby dotkniętej problemem, albo wręcz doprowadzając do [[Przebodźcowanie|przebodźcowania]] gdy bodźce są zbyt silne przez dłuższy okres czasu. Znane są przypadki wśród osób z [[Autyzm niskofunkcjonujący|autyzmem niskofunkcjonującym]] u których zmysły są do tego stopnia wrażliwe, że normalne codzienne bodźce powodują przeszywający ból (np. zwykła rozmowa, zwykły poziom światła) i praktycznie uniemożliwiają normalne funkcjonowanie. Problemy sensoryczne występują (wg różnych badań) u 80% do 98% osób z [[Autyzm|autyzmem]], jednak u większości z nas raczej nie są to bardzo silne problemy.

== Rodzaje problemów sensorycznych ==
Problemy sensoryczne można podzielić na kilka kategorii:
* nadwrażliwość - kiedy bodźce płynące ze zmysłu są silniejsze niż powinny,
* podwrażliwość - kiedy bodźce są słabsze niż powinny,
* "biały szum" - bodźce które powstają mimo braku sygnału z zewnątrz, np. piszczenie lub szumienie w uszach, [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Anieg_optyczny śnieg optyczny], poczucie gorąca na jakimś kawałku skóry który nie jest wcale cieplejszy
* trudna do powstrzymania chęć doznawania niektórych bodźców - np. wąchanie ulubionych zapachów, dotykanie przedmiotów o ulubionej teksturze (lub np. futra kota), wydawanie lub powodowanie różnych dźwięków - jest to zjawisko ściśle powiązane ze [[Stimming|stimmingiem]]
* reakcje "odrzucenia" - nazywam tak reakcje kiedy jakiś zupełnie normalny bodziec powoduje gwałtowną reakcję ze strony układu nerwowego. Jako przykłady mogę podać:
** gwałtowna reakcja na delikatny dotyk, nawet jeśli to nie jest efekt zaskoczenia
** instynktowne zaciśnięcie oczu i odwracanie głowy, gdy widzimy nawet nieduży rozbłysk światła
** gwałtowna reakcja na niektóre zapachy (skurczenie, zaciśnięcie płuc, wyrzucenie powietrza z płuc - trochę brakuje dobrych określeń na takie zjawiska)

Na Wikipedii jest dość duża lista możliwych problemów sensorycznych: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sensoryzmy Sensoryzmy]

== Desensytywizacja ==
W celu pomocy osobom z nadwrażliwościami sensorycznymi czasami stosuje się proces [[desensytywizacja sensoryczna|desensytywizacji sensorycznej]], polegający na powolnym przyzwyczajaniu co coraz wyższych poziomów bodźców.

Desensytywizacja sensoryczna

2024-07-10T20:53:19Z

Raster: Utworzono nową stronę "Desensytywizacja sensoryczna to proces stopniowego, powolnego przyzwyczajania nadwrażliwego zmysłu do coraz wyższych poziomów stymulacji, tak aby go "uodpornić" na te bodźce. Osoby mające problemy sensoryczne czasem odczuwają normalne bodźce (te o normalnym poziomie, np. normalna głośność rozmowy, normalny dzienny poziom oświetlenia) jako zbyt intensywne, czasami wręcz powodujące fizyczny ból. W celu zmniejszenia tych objawów, można stosować…"

Desensytywizacja sensoryczna to proces stopniowego, powolnego przyzwyczajania nadwrażliwego zmysłu do coraz wyższych poziomów stymulacji, tak aby go "uodpornić" na te bodźce. Osoby mające [[problemy sensoryczne]] czasem odczuwają normalne bodźce (te o normalnym poziomie, np. normalna głośność rozmowy, normalny dzienny poziom oświetlenia) jako zbyt intensywne, czasami wręcz powodujące fizyczny ból. W celu zmniejszenia tych objawów, można stosować się właśnie proces desensytywizacji, który potrafi trwać kilka lat i polega na stopniowym ale powolnym przyzwyczajaniu do coraz wyższych poziomów bodźców. Jednak nie zawsze to działa.

MIBS

2024-07-10T20:43:19Z

Raster:

MIBS (skrótowiec od angielskich nazw 4 reakcji, Meltdown, Inertia, Burnout i Shutdown) to zbiorcze określenie na charakterystyczne reakcje układu nerwowego osób autystycznych na przeciążenie wywołane [[Przebodźcowanie|przebodźcowaniem]] lub interakcjami społecznymi. Z uwagi na różnice w budowie układu nerwowego, osoby [[autyzm|autystyczne]] są znacznie bardziej podatne na przeciążenie wywołane zewnętrznymi bodźcami. Do tego część osób ma [[problemy sensoryczne]], czyli ich zmysły są zbyt wrażliwe. Gdy stymulacja jest długotrwała albo bardzo intensywna, układ nerwowy tak jakby się "poddaje", i następuje jesna z 4 reakcji mających "rozładować przeciążenie i/lub pozwolić się zregenerować.

Te cztery reakcje to:
* [[Meltdown]] - erupcja tłumionych emocji, utrata kontroli nad swoim zachowaniem i nad [[Maskowanie|maską]]
* [[Inertia (MIBS)|Inertia]] - "zawieszenie się", stan "nieobecności", nieumiejętność podjęcia działania
* [[Burnout]] - długotrwały stan funkcjonowania na minimalnym poziomie
* [[Shutdown]] - wycofanie się, odcięcie się, stan "ja już nie mam siły"

Rzadziej spotyka się też określenie "BIMS".

Dysfunkcja wykonawcza

2024-06-30T17:12:46Z

Raster: Utworzono nową stronę "Dysfunkcja wykonawcza - to zaburzenie występujące najczęściej w ADHD, ale także w spektrum autyzmu. Polega ono na poczuciu "utknięcia" oraz nieumiejętności podjęcia działania (mimo świadomości że trzeba to zrobić). Osoba dotknięta dysfunkcją wykonawczą nie będzie umiała zacząć zadania, będzie szukać wszelkich pretekstów żeby się tym nie zająć, lub w przypadku braku pretekstów będzie się zajmowała rozpraszaczami (np. so…"

Dysfunkcja wykonawcza - to zaburzenie występujące najczęściej w [[ADHD]], ale także w [[Autyzm|spektrum autyzmu]]. Polega ono na poczuciu "utknięcia" oraz nieumiejętności podjęcia działania (mimo świadomości że trzeba to zrobić). Osoba dotknięta dysfunkcją wykonawczą nie będzie umiała zacząć zadania, będzie szukać wszelkich pretekstów żeby się tym nie zająć, lub w przypadku braku pretekstów będzie się zajmowała rozpraszaczami (np. social media, filmiki, rolki, gry itp.)

Stimming

2024-05-28T20:20:52Z

Raster:

Stimming (stimowanie, fidgeting) - czyli inaczej “zachowania autostymulacyjne” - cała grupa powtarzalnych zachowań pozwalających “rozładować napięcie” i uregulować (uspokoić) układ nerwowy. Mogą to być naprawdę różne zachowania, stukanie palcami w stół lub piętą w podłogę, klikanie długopisem, obracanie czegoś w palcach, “strzelanie” stawami w palcach, kręcenie pukla włosów, miętoszenie czegoś, skubanie swojej skóry, obgryzanie paznokci, łuskanie słonecznika itp. itd. stukanie stopą o podłogę i wiele, wiele innych. W większości są to zachowania podświadome. Zabawki celowo przeznaczone do tego nazywa się stimami.

Zachowania te występują w największym stopniu u osób [[Osoby neuro-nietypowe|osób neuro-nietypowych]] - zarówno [[Autyzm|autystycznych]] jak i mających [[ADHD]], chociaż zdarzają się też u [[Osoby neurotypowe|osób neurotypowych]].
U osób neuro-nietypowych stimming ma bardzo duże znaczenie regulujące układ nerwowy:
* pozwala zapobiegać [[Przebodźcowanie|przebodźcowaniu]] poprzez rozładowanie napięcia, albo uregulować układ nerwowy PO przebodźcowaniu
* pozwala lepiej się skupić na zadaniu - mimo że wygląda to dokładnie przeciwnie, że nie skupiamy się na zadaniu tylko "bawimy się czymś", to jednak ta stymulacja BARDZO pomaga się skupić - prawdopodobnie poprzez dostarczanie kontrolowanych i przewidywalnych bodźców, które pozwalają zignorować natłok nieprzewidywalnych bodźców z otoczenia
* pozwala nam czuć się lepiej w różnych sytuacjach (zwłaszcza społecznych), dzięki temu że robimy coś znajomego, coś powtarzalnego - spokój wynikający z [[Potrzeba powtarzalności i przewidywalności|potrzeby powtarzalności i przewidywalności]]
* u osób z ADHD pozwala rozładować potrzebę poruszania się

Stimming może przybierać bardzo wiele różnych form, w zasadzie każda prosta manualna czynność, którą można powtarzać bez skupiania się na niej, może być wykorzystana jako stimming.

Stimming gra bardzo dużą rolę u osób neuro-nietypowych i nie powinno się go zabraniać, co najwyżej należy go uregulować jeśli czynności te są uciążliwe dla innych - wtedy należy je próbować zastąpić np. przez wykorzystanie specjalnych zabawek do stimowania (stimy, fidgety, gniotki i wiele innych).

Czasami stimowanie przybiera formę działań auto-agresywnych (zwłaszcza u dzieci w [[Autyzm niskofunkcjonujący|niskofunkcjonującym]] końcu [[spektrum autyzmu]] - np. gryzienie siebie samego, celowe uderzanie się w celu zadania sobie bólu. Takim zachowaniom raczej powinno się przeciwdziałać, jednak należy sprawdzić czy nie wynikają one z potrzeby "zagłuszenia" innego rodzaju bólu, np. płynącego z bardzo silnej [[Problemy sensoryczne|nadwrażliwości sensorycznej]].

Hans Asperger

2024-05-03T07:39:05Z

Raster:

Hans Asperger (1906-1980) - był austriackim lekarzem pediatrą, i jednym z trójki wczesnych badaczy [[Autyzm|autyzmu]]. W swoich badaniach opisał zwłaszcza [[Autyzm wysokofunkcjonujący|wysokofunkcjonujący]] koniec [[spektrum autyzmu]], który już po śmierci samego Aspergera został nazwany [[Zespół Aspergera|Zespołem Aspergera]]. Sam Hans Asperger jest przez niektórych uważany za postać kontrowersyjną z uwagi na to że żył w czasach II Wojny Światowej i nazistowskiej "Akcji T4", czyli akcji mordowania osób niepełnosprawnych, i jedni mu zarzucają że uczestniczył w tej akcji, a inni twierdzą że starał się chronić dzieci pod swoją opieką i przedstawiać je w jak najlepszym świetle, jako przyszłych inżynierów, profesorów, szyfrantów itp. Trudno dzisiaj o jednoznaczne dowody na którąkolwiek z tych tez.
[[Category:Badacze autyzmu]]

Autyzm wysokofunkcjonujący

2024-04-17T19:18:34Z

Raster:

[[Autyzm]] wysokofunkcjonujący to określenie na tą część [[Spektrum autyzmu|spektrum autyzmu]], w której osoby autystyczne są w stanie samodzielnie funkcjonować w życiu, bez potrzeby opieki i pomocy. Niestety, użycie wyłącznie kryterium funkcjonowania w społeczeństwie powoduje że termin ten jest dość nieprecyzyjny. Do tej grupy zaliczane są zarówno osoby będące wybitnymi naukowcami, inżynierami, artystami, programistami, u których autyzm sprowadza się głównie do problemów społecznych i niewielkich problemów sensorycznych, jak i osoby które ledwo dają sobie radę z samodzielnym funkcjonowaniem z powodu intensywnych problemów sensorycznych lub innych problemów współwystępujących z autyzmem.

Do wysokofunkcjonującego końca spektrum zaliczany jest [[Zespół Aspergera]].

Osoby neurotypowe

2024-04-17T19:17:02Z

Raster:

Osoby neurotypowe to są osoby o typowej budowie układu nerwowego, czyli takiej która najczęściej występuje w populacji ludzkiej. Osób neurotypowych w społeczeństwie jest prawdopodobnie nie więcej niż 85%, resztę stanowią [[osoby neuro-nietypowe]], w tym osoby z [[Autyzm|autyzmem]] (1~3%) i [[ADHD]] (7~12%) oraz inne. Jednak w tym blogu i tej wiki, określenie "osoby neurotypowe" przeważnie jest używane w znaczeniu "osoby nie-autystyczne".

Typowa budowa układu nerwowego nie jest "lepsza" od nietypowej, jest TYLKO "częściej występująca". Każdy rodzaj budowy układu nerwowego ma swoje wady i zalety, co jest podstawą teorii o [[Neuroróżnorodność|neuroróżnorodności]] populacji ludzkiej. Całkiem możliwe że ludzkość jest w trakcie ewolucji od jednego do innego typu budowy układu nerwowego, tylko trudno ocenić z którego typu w który przebiega ta zmiana (który był wcześniej a który jest docelowy).

Hans Asperger

2024-04-01T07:53:34Z

Raster:

Przebodźcowanie

2024-03-31T17:04:13Z

Raster:

Przebodźcowanie, inaczej przeciążenie sensoryczne - jest to zjawisko przeciążenia układu nerwowego różnymi sygnałami. Zjawisko przebodźcowania dotyczy wszystkich osób, jednak osoby autystyczne są znacznie bardziej podatne i przechodzą to znacznie ciężej, wynika to z powodu:
* często występujących [[Problemy sensoryczne|problemów sensorycznych]] (zwłaszcza dotyczących nadwrażliwości niektórych zmysłów),
* [[Zaburzenia filtrowania sensorycznego|zaburzeń filtrowania sensorycznego]]
* przeciążenia [[Problemy społeczne|interakcjami społecznymi]]

W wyniku przebodźcowania ludzie czują się przytłoczeni, rozdrażnieni, pojawia się niepokój i potrzeba odcięcia się od bodźców które nas przytłaczają, ucieczki w ciche i spokojne miejsce.

Natomiast jeśli przebodźcowanie jest bardzo silne, to u osób autystycznych może doprowadzić do jednej z tzw. [[MIBS|reakcji MIBS]].

Bateria społeczna

2024-03-31T16:54:09Z

Raster:

Bateria społeczna - metafora na metafora na ilość czasu i energii, które ktoś jest w stanie poświęcić na interakcje społeczne, zanim poczuje się wyczerpany (umysłowo, czasem też fizycznie). Gdy mamy "pełną baterię społeczną" to jesteśmy gotowi uczestniczyć w spotkaniach, przyjęciach, aktywnościach społecznych. Gdy mamy pustą baterię - to dalsze interakcje są bardzo męczące i stresujące.

U osób z [[Autyzm|autyzmem]] bateria społeczna ma "dużo mniejszą pojemność" i dużo szybciej się "rozładowuje" niż u [[Osoby neurotypowe|osób neurotypowych]].

Oversharing

2024-03-31T16:09:42Z

Raster:

Oversharing - nadmierne dzielenie się informacjami na swój temat - to jeden z [[Problemy komunikacyjne|problemów komunikacyjnych]] osób z [[Autyzm|autyzmem]]. Zjawisko to polega na udzielaniu o wiele bardziej szczegółowej odpowiedzi na proste pytania, niż rozmówca się spodziewa. Chodzi tu o sytuacje, kiedy na proste pytanie zaczynające rozmowę, na przykład "jak tam zdrowie?" udzielamy pełnej odpowiedzi o naszym zdrowiu, włącznie z opisem na co ostatnio chorowaliśmy, ile czasu chorowaliśmy, czy też ile i jakich badań musieliśmy wykonać.

Osoby neurotypowe zadając takie pytanie raczej spodziewają się odpowiedzi będącej jakimś krótkim stwierdzeniem, nawet nie zawsze prawdziwym - a pełnej informacji spodziewają się raczej tylko od naprawdę najbliższych osób. I dokładnie tak samo osoby neurotypowe odpowiadają na takie pytania - zależnie od relacji łączącej rozmówców.

A osoby autystyczne, komunikujące się w dużo bardziej szczery sposób (patrz [[Empatia autystyczna]]) biorą takie pytanie za oznakę faktycznego zainteresowania ich stanem zdrowia, i udzielają szczerej i pełnej odpowiedzi (na tyle pełnej na ile mówienie o tym jest dla nich komfortowe). Umiejętność oceny ile można powiedzieć konkretnemu rozmówcy nie jest intuicyjna dla osób autystycznych.

Każdy jest mądry w inny sposób. Ale jeśli będziesz oceniać rybę pod kątem umiejętności wspinania się na drzewo, to przez całe życie będzie myślała, że jest głupia

2024-03-31T15:34:00Z

Raster:

"Każdy jest mądry w inny sposób. Ale jeśli będziesz oceniać rybę pod kątem umiejętności wspinania się na drzewo, to przez całe życie będzie myślała, że jest głupia" - myśl, której autorem jest Matthew Kelly, australijski mówca motywacyjny. Oryginalnym znaczeniem tej myśli jest to że każdy z nas ma jakieś mocne strony, które powinny zostać docenione, a ocenianie wszystkich ludzi według jednej miary jest po prostu nieuczciwe. Jednak dla osób autystycznych ta myśl trafia dużo celniej i głębiej, bo przywołuje od razu skojarzenie tego jak osoby z [[Autyzm|autyzmem]] są odbierane w społeczeństwie. Jesteśmy oceniani jako niegrzeczni, samolubni, aspołeczni, aroganccy - bo jesteśmy oceniani miarą [[Osoby neurotypowe|osób neurotypowych]]. Mamy mało okazji pokazać nasze mocne strony, gdyż przez wiele osób jesteśmy "skreślani" i "zaszufladkowani" już po pierwszym kontakcie. A sami, w głębi swoich przemyśleń, siedzimy i się zastanawiamy: "co ja robię źle?", "czemu mi nie udaje się nawet zwykła rozmowa?", "co ze mną jest nie tak?", "dlaczego inni tak łatwo nawiązują relacje a mi to ciągle nie wychodzi?".

Strona główna

2024-03-30T21:26:02Z

Raster:

[[File:Logo-ABC-256.png|right|Logo AutyzmBezCenzury]]

Witaj na Wiki projektu Autyzm Bez Cenzury.

Ta strona jest jeszcze w etapie uzupełniania treści, wiele artykułów jeszcze nie istnieje lub jest tylko zalążkami. Jednak ma się stać w przyszłości pełną bazą wiedzy o [[Autyzm|autyzmie]], z naciskiem na [[Autyzm wysokofunkcjonujący|autyzm wysokofunkcjonujący]], który jest w Polsce kategorią relatywnie nieznaną.

Całość jest jest pisana z punktu widzenia wysokofunkcjonujących osób autystycznych, które zostały zdiagnozowane dopiero po 40-tym roku życia i dopiero wtedy zrozumiały "kim są" i skąd się biorą ich [[problemy społeczne]].

[[Jeżeli poznałeś jedną osobę z autyzmem, to znasz tylko jedną osobę z autyzmem]]

[[Każdy jest mądry w inny sposób. Ale jeśli będziesz oceniać rybę pod kątem umiejętności wspinania się na drzewo, to przez całe życie będzie myślała, że jest głupia]]

Każdy jest mądry w inny sposób. Ale jeśli będziesz oceniać rybę pod kątem umiejętności wspinania się na drzewo, to przez całe życie będzie myślała, że jest głupia

2024-03-30T21:25:28Z

Raster:

"Każdy jest mądry w inny sposób. Ale jeśli będziesz oceniać rybę pod kątem umiejętności wspinania się na drzewo, to przez całe życie będzie myślała, że jest głupia" - myśl, której autorem jest Matthew Kelly, australijski mówca motywacyjny. Oryginalnym znaczeniem tej myśli jest to że każdy z nas ma jakieś mocne strony, które powinny zostać docenione, a ocenianie wszystkich ludzi według jednej miary jest po prostu nieuczciwe.

Jednak dla osób autystycznych ta myśl trafia dużo celniej i głębiej, bo przywołuje od razu skojarzenie tego jak osoby z [[Autyzm|autyzmem]] są odbierane w społeczeństwie. Jesteśmy oceniani jako niegrzeczni, samolubni, aspołeczni, aroganccy - bo jesteśmy oceniani miarą [[Osoby neurotypowe|osób neurotypowych]]. Mamy mało okazji pokazać nasze mocne strony, gdyż przez wiele osób jesteśmy "skreślani" i "zaszufladkowani" już po pierwszym kontakcie.

A sami, w głębi swoich przemyśleń, siedzimy i się zastanawiamy: "co ja robię źle?", "czemu mi nie udaje się nawet zwykła rozmowa?", "co ze mną jest nie tak?", "dlaczego inni tak łatwo nawiązują relacje a mi to ciągle nie wychodzi?".

Każdy jest mądry w inny sposób. Ale jeśli będziesz oceniać rybę pod kątem umiejętności wspinania się na drzewo, to przez całe życie będzie myślała, że jest głupia

2024-03-30T21:23:09Z

Raster: Utworzono nową stronę ""Każdy jest mądry w inny sposób. Ale jeśli będziesz oceniać rybę pod kątem umiejętności wspinania się na drzewo, to przez całe życie będzie myślała, że jest głupia" - myśl, której autorem jest Matthew Kelly, australijski mówca motywacyjny. Oryginalnym znaczeniem tej myśli jest to że każdy z nas ma jakieś mocne strony, które powinny zostać docenione, a ocenianie wszystkich ludzi według jednej miary jest po prostu nieuczciwe. Jednak dla o…"

"Każdy jest mądry w inny sposób. Ale jeśli będziesz oceniać rybę pod kątem umiejętności wspinania się na drzewo, to przez całe życie będzie myślała, że jest głupia" - myśl, której autorem jest Matthew Kelly, australijski mówca motywacyjny. Oryginalnym znaczeniem tej myśli jest to że każdy z nas ma jakieś mocne strony, które powinny zostać docenione, a ocenianie wszystkich ludzi według jednej miary jest po prostu nieuczciwe.

Jednak dla osób autystycznych ta myśl trafia dużo celniej i głębiej, bo przywołuje od razu skojarzenie tego jak osoby autystyczne są odbierane w społeczeństwie. Jesteśmy oceniani jako niegrzeczni, samolubni, aspołeczni, aroganccy - bo jesteśmy oceniani miarą osób neurotypowych. Mamy mało okazji pokazać nasze mocne strony, gdyż przez wiele osób jesteśmy "skreślani" i "zaszufladkowani" już po pierwszym kontakcie.

A sami, w głębi swoich przemyśleń, siedzimy i się zastanawiamy: "co ja robię źle?", "czemu mi nie udaje się nawet zwykła rozmowa?", "co ze mną jest nie tak?", "dlaczego inni tak łatwo nawiązują relacje a mi to ciągle nie wychodzi?".

Bateria społeczna

2024-03-30T21:07:21Z

Raster: Utworzono nową stronę "Bateria społeczna - metafora na chwilową zdolność danej osoby do uczestniczenia w dalszych interakcjach społecznych. Gdy mamy "pełną baterię spoleczną" to jesteśmy gotowi uczestniczyć w spotkaniach, przyjęciach, aktywnościach społecznych. Gdy mamy pustą baterię - to dalsze interakcje są bardzo męczące i stresujące. U osób z autyzmem bateria społeczna ma "dużo mniejszą pojemność" i dużo szybciej się "rozładowuje" niż u O…"

Bateria społeczna - metafora na chwilową zdolność danej osoby do uczestniczenia w dalszych interakcjach społecznych. Gdy mamy "pełną baterię spoleczną" to jesteśmy gotowi uczestniczyć w spotkaniach, przyjęciach, aktywnościach społecznych. Gdy mamy pustą baterię - to dalsze interakcje są bardzo męczące i stresujące.

U osób z [[Autyzm|autyzmem]] bateria społeczna ma "dużo mniejszą pojemność" i dużo szybciej się "rozładowuje" niż u [[Osoby neurotypowe|osób neurotypowych]].

Strona główna

2024-03-30T20:58:54Z

Raster:

Strona główna

2024-03-30T20:58:36Z

Raster:

Wiki AutyzmBezCenzury:Polityka prywatności

2024-03-30T20:56:41Z

Raster: Utworzono nową stronę "Polityka prywatności tej Wiki nie istnieje bo nie jest potrzebna - rejestrowanie kont jest zablokowane."

Polityka prywatności tej Wiki nie istnieje bo nie jest potrzebna - rejestrowanie kont jest zablokowane.

Kompresja

2024-03-30T20:54:10Z

Raster: Utworzono nową stronę "Kompresja, ucisk, ściśnięcie, przygniecenie - zespół technik pomagających niektórym osobom autystycznym uspokoić układ nerwowy po przebodźcowaniu lub po meltdownie. Na niektóre osoby autystyczne (zarówno dzieci jak i dorosłych) ma to naprawdę bardzo kojący wpływ. Uwaga! Jeśli sprawa dotyczy dziecka, koniecznie pytaj je czy mu to pomaga! Nigdy nie zakładaj z góry, że skoro coś pomogło dziecku osoby X to twojemu…"

Kompresja, ucisk, ściśnięcie, przygniecenie - zespół technik pomagających niektórym osobom autystycznym uspokoić układ nerwowy po [[Przebodźcowanie|przebodźcowaniu]] lub po [[Meltdown|meltdownie]]. Na niektóre osoby autystyczne (zarówno dzieci jak i dorosłych) ma to naprawdę bardzo kojący wpływ. Uwaga! Jeśli sprawa dotyczy dziecka, koniecznie pytaj je czy mu to pomaga! Nigdy nie zakładaj z góry, że skoro coś pomogło dziecku osoby X to twojemu dziecku też pomoże!

Najczęstsze techniki kompresji to:
* silny uścisk - chodzi o trochę silniejsze przytulenie (ale z wyczuciem!). Jeśli twoje dziecko nie lubi być przytulane, to spytaj je czy mu to pomoże jak będzie ściśnięte.
* kocyk obciążeniowy - dostępne są w sprzedaży kocyki w różnych rozmiarach - trzeba dobrać odpowiedni do wzrostu i wagi dziecka (lub dorosłego - są koce ważące nawet kilkanaście kilogramów).
* specjalne maszyny do ściskania - proste maszyny w które można samemu wejść i dźwignią docisnąć poduszki z boków - pierwszą taką maszynę skonstruowała [[Temple Grandin]] w czasie kiedy była jeszcze na uczelni.

Oversharing

2024-03-30T20:38:00Z

Raster: Utworzono nową stronę "Oversharing - nadmierne dzielenie się informacjami na swój temat - to jeden z problemów komunikacyjnych osób z autyzmem. Zjawisko to polega na udzielaniu o wiele bardziej szczegółowej odpowiedzi na proste pytania, niż rozmówca się spodziewa. Chodzi tu o sytuacje, kiedy na przykład na proste pytanie zaczynające rozmowę, na przykład "jak tam zdrowie?" udzielamy pełnej odpowiedzi o naszym zdrowiu, włącznie z opise…"

Oversharing - nadmierne dzielenie się informacjami na swój temat - to jeden z [[Problemy komunikacyjne|problemów komunikacyjnych]] osób z [[Autyzm|autyzmem]]. Zjawisko to polega na udzielaniu o wiele bardziej szczegółowej odpowiedzi na proste pytania, niż rozmówca się spodziewa.

Chodzi tu o sytuacje, kiedy na przykład na proste pytanie zaczynające rozmowę, na przykład "jak tam zdrowie?" udzielamy pełnej odpowiedzi o naszym zdrowiu, włącznie z opisem na co ostatnio chorowaliśmy, ile czasu chorowaliśmy, czy też ile i jakich badań musieliśmy wykonać.

Osoby neurotypowe zadając takie pytanie raczej spodziewają się odpowiedzi będącej jakimś krótkim stwierdzeniem, nawet nie zawsze prawdziwym - a pełnej informacji spodziewają się raczej tylko od naprawdę najbliższych osób. I dokładnie tak samo osoby neurotypowe odpowiadają na takie pytania - zależnie od relacji łączącej rozmówców.

A osoby autystyczne, komunikujące się w dużo bardziej szczery sposób (patrz [[Empatia autystyczna]]) biorą takie pytanie za oznakę faktycznego zainteresowania ich stanem zdrowia, i udzielają szczerej i pełnej odpowiedzi (na tyle pełnej na ile mówienie o tym jest dla nich komfortowe). Umiejętność oceny ile można powiedzieć konkretnemu rozmówcy nie jest intuicyjna dla osób autystycznych.

Ukryte reguły społeczne

2024-03-30T20:22:08Z

Raster: Utworzono nową stronę "Ukryte reguły społeczne - jest to zbiorcza nazwa na wszystkie reguły społeczne, o których nikt otwarcie nie mówi, jednak osoby neurotypowe rozumieją je intuicyjnie, bez tłumaczenia. Dla osób z autyzmem te reguły są nieznane, a poznawanie ich metodą prób i błędów jest dość przykrym doświadczeniem życiowym, i wiąże się z wieloma niepowodzeniami w relacjach z innymi osobami. Jednym z bardziej oczywistych przykładów na ukrytą…"

Ukryte reguły społeczne - jest to zbiorcza nazwa na wszystkie reguły społeczne, o których nikt otwarcie nie mówi, jednak [[osoby neurotypowe]] rozumieją je intuicyjnie, bez tłumaczenia. Dla osób z [[Autyzm|autyzmem]] te reguły są nieznane, a poznawanie ich metodą prób i błędów jest dość przykrym doświadczeniem życiowym, i wiąże się z wieloma niepowodzeniami w relacjach z innymi osobami.

Jednym z bardziej oczywistych przykładów na ukrytą regułę społeczną jest ''"nie powinno się mówić rzeczy, które mogą urazić inną osobę"''. O tej regule mało kto mówi wprost, bo dla osób neurotypowych, które "widzą" kiedy sprawiają komuś przykrość, jest to dość oczywista zasada. Dlatego właśnie osoby neurotypowe używają w takich sytuacjach "białych kłamstw".

Natomiast dla osoby autystycznej, która z powodu deficytu [[Empatia poznawcza|empatii poznawczej]] nie "widzi" i nie umie przewidzieć kiedy może komuś sprawić przykrość, ta zasada jest bardzo trudna do "odkrycia". Z kolei obserwowanie osób neurotypowych używających "białych kłamstw", stoi wyraźnie w sprzeczności z jawnie przekazywaną regułą społeczną "nie powinno się kłamać". Z punktu widzenia osoby autystycznej nie jest oczywiste dlaczego białe kłamstwa są akceptowalne (a nawet wymagane) i z czego to wynika, dlatego "ukryte reguły społeczne" powodują że wszelkie kontakty społeczne są "polem minowym" i źródłem ciągłych niepowodzeń.

Strona główna

2024-03-30T19:52:26Z

Raster:

Strona główna

2024-03-30T19:51:42Z

Raster:

Plik:Logo-ABC-256.png

2024-03-30T19:51:17Z

Raster:

Strona główna

2024-03-30T19:47:32Z

Raster:

[[File:Logo-ABC-duze.png|right|Logo AutyzmBezCenzury]]

Witaj na Wiki projektu Autyzm Bez Cenzury.

Ta strona jest jeszcze w etapie uzupełniania treści, wiele artykułów jeszcze nie istnieje lub jest tylko zalążkami. Jednak ma się stać w przyszłości pełną bazą wiedzy o [[Autyzm|autyzmie]], z naciskiem na [[Autyzm wysokofunkcjonujący|autyzm wysokofunkcjonujący]], który jest w Polsce kategorią relatywnie nieznaną.

Całość jest jest pisana z punktu widzenia wysokofunkcjonujących osób autystycznych, które zostały zdiagnozowane dopiero po 40-tym roku życia i dopiero wtedy zrozumiały "kim są" i skąd się biorą ich [[problemy społeczne]].

Strona główna

2024-03-30T19:44:30Z

Raster:

[[File:Logo-ABC-duze.png|options|Logo AutyzmBezCenzury]]

Witaj na Wiki projektu Autyzm Bez Cenzury.

Ta strona jest jeszcze w etapie uzupełniania treści, wiele artykułów jeszcze nie istnieje lub jest tylko zalążkami. Jednak ma się stać w przyszłości pełną bazą wiedzy o [[Autyzm|autyzmie]], z naciskiem na [[Autyzm wysokofunkcjonujący|autyzm wysokofunkcjonujący]], który jest w Polsce kategorią relatywnie nieznaną.

Całość jest jest pisana z punktu widzenia wysokofunkcjonujących osób autystycznych, które zostały zdiagnozowane dopiero po 40-tym roku życia i dopiero wtedy zrozumiały "kim są" i skąd się biorą ich [[problemy społeczne]].

Plik:Logo-ABC-duze.png

2024-03-30T19:41:55Z

Raster:

Zaburzenia rozwoju mowy

2024-03-30T19:13:11Z

Raster: Utworzono nową stronę "Zaburzenia rozwoju mowy - zjawisko występujące zwłaszcza w niskofunkcjonującym końcu spektrum autyzmu. W przypadku dzieci z tzw. "głębokim autyzmem" brak poprawnego uczenia się mowy jest (razem z ogólnym brakiem kontaktu z dzieckiem) jednym z pierwszych sygnałów że dziecko jest autystyczne. Problemy z rozwojem mowy we wczesnym dzieciństwie przez długi czas były głównym kryterium odróżniającym autyzm niskofunkcjonujący od Autyzm wyso…"

Zaburzenia rozwoju mowy - zjawisko występujące zwłaszcza w niskofunkcjonującym końcu [[spektrum autyzmu]]. W przypadku dzieci z tzw. "głębokim autyzmem" brak poprawnego uczenia się mowy jest (razem z ogólnym brakiem kontaktu z dzieckiem) jednym z pierwszych sygnałów że dziecko jest autystyczne.

Problemy z rozwojem mowy we wczesnym dzieciństwie przez długi czas były głównym kryterium odróżniającym [[autyzm niskofunkcjonujący]] od [[Autyzm wysokofunkcjonujący|wysokofunkcjonującego]]. W przypadku gdy dziecko mające objawy autyzmu ([[triada autystyczna]]) miało w dzieciństwie:
* opóźniony (często znacznie) rozwój mowy, albo w ogóle nie nauczyło się mówić - stawiano diagnozę [[Zespół Kannera|Zespołu Kannera]], a potem po prostu [[Autyzm|autyzmu]],
* prawidłowy (albo nawet przyspieszony) rozwój mowy , to stawiano diagnozę [[Zespół Aspergera|Zespołu Aspergera]]

Jednak zaburzenia rozwoju mowy to nie tylko opóźnienia w uczeniu się mowy. Na to zjawisko składają się także:
* echolalia - tendencja do powtarzania zdań w niezmienionej formie, np. dziecko zapytane raz "czy chcesz ciasteczko?" może potem sygnalizować chęć otrzymania ciasteczka powtarzając dokładnie tą samą niezmienioną frazę "czy chcesz ciasteczko?"
* tendencja do zmieniania szyku zdania (myślę że wszyscy czytelnicy tego bloga i wiki dokładnie będą widzieć przykłady na takie "swobodne podejście do szyku zdania")
* tendencja do używania zdań brzmiących zbyt formalnie, nawet w swobodnej rozmowie
* [[mutyzm wybiórczy]] czyli "zapominanie języka w gębie" w wielu sytuacjach

Kategoria:Teorie dotyczące autyzmu

2024-03-30T18:47:00Z

Raster: Utworzono nową stronę "Teorie próbujące tłumaczyć czym jest autyzm"

Teorie próbujące tłumaczyć czym jest autyzm

Monotropizm

2024-03-30T18:46:35Z

Raster: Utworzono nową stronę "Monotropizm to teoria próbująca wytłumaczyć autyzm poprzez "strategię poznawczą mózgu". Strategia monotropiczna to strategia zajmowania się głębiej jednym tematem, poświęcając mu znacznie więcej uwagi, zamiast wieloma tematami na raz, po trochu (strategia politropiczna). Teoria ta, przez to jedno proste założenie, potrafi wytłumaczyć bardzo wiele zjawisk składających się na autyzm. == Monotropizm a rozwój mózgu u niemowlęcia == W okresi…"

Monotropizm to teoria próbująca wytłumaczyć autyzm poprzez "strategię poznawczą mózgu". Strategia monotropiczna to strategia zajmowania się głębiej jednym tematem, poświęcając mu znacznie więcej uwagi, zamiast wieloma tematami na raz, po trochu (strategia politropiczna). Teoria ta, przez to jedno proste założenie, potrafi wytłumaczyć bardzo wiele zjawisk składających się na [[autyzm]].

== Monotropizm a rozwój mózgu u niemowlęcia ==
W okresie niemowlęctwa, kiedy mózg dopiero się kształtuje i zaczynają się rozwijać się różne umiejętności, jeśli dziecko ma politropiczny umysł, to jego umiejętności są ćwiczone mniej-więcej równomiernie i tak samo się rozwijają. Oczywiście występuje pewne zróżnicowanie, w wyniku którego każdy ma jakieś silne strony i jakieś słabości, ale w przypadku podstawowych umiejętności ogólny rozwój jest dość podobny.

Natomiast trochę inaczej sprawa wygląda w przypadku niemowlęcia z monotropicznym mózgiem. Im bardziej monotropiczny mózg, tym większe prawdopodobieństwo, że umiejętności nie będą się kształtować równomiernie, że te bodźce które będą dla niemowlęcia bardziej interesujące będą powodowały większy rozwój, a te bodźce, które będą mało interesujące, będą pomijane i umiejętności nie będą rozwijane.

Jak to może wpłynąć na ogólny rozwój dziecka?
* jeśli bodźce które będą interesować dziecko będą natury sensorycznej, może się rozwinąć nadwrażliwość sensoryczna w danym zmyśle (i przeciwnie, nieinteresujące bodźce mogą spowodować podwrażliwość) - czyli [[problemy sensoryczne]]
* jeśli interakcje z rodzicami i innymi osobami nie będą dla dziecka interesujące, to nie wykształcą się wystarczająco (albo wcale) "narzędzia społeczne", czyli deficyt [[Empatia poznawcza|empatii poznawczej]]. Zakładam że przeciwna sytuacja jest także możliwa - i monotropiczne niemowlęta, dla których te interakcje będą bardzo interesujące - rozwiną je w dużo większym stopniu i staną się hiperempatyczne,być może kosztem jakichś innych umiejętności. Natomiast w tej konkretnej kwestii niemowlęta politropiczne będą stanowiły wypośrodkowaną "większość"
* punkt powiązany trochę z poprzednim, jeśli ćwiczenie rozwoju mowy będzie dla monotropicznego niemowlęcia nieatrakcyjne, too mogą nastąpić [[Zaburzenia rozwoju mowy]], włączie z tzw. regresją - kiedy dziecko zaczyna mówić pierwsze słowa, a potem nagle i całkowicie przestaje mówić.

Jako że mózg jest "neuroplastyczny" i zmienia się przez całe życie, to pewne deficyty rozwojowe z wczesnego dzieciństwa dają się nadrobić. Wiele głęboko autystycznych dzieci, nie komunikujących się słowami, zaczyna mówić w późniejszym okresie (4~5 lat). Tak samo nadwrażliwość sensoryczna może trochę się zmniejszać z wiekiem.

== Monotropizm a sztywność myślenia ==
Teoria monotropizmu tłumaczy też występujące w całym życiu osoby autystycznej przykłady na [[Sztywność myślenia|sztywne myślenie]]. Praktycznie wszystkie zjawiska w obrębie sztywnego myślenia można wynikają wprost z chęci skupienia się na jednym temacie. [[Specjalne zainteresowania]], [[Inercja (sztywność myślenia)|inercja w myśleniu]], niechęć do zmian (jako czegoś co nas odrywa od tematów którym chcemy poswięcać uwagę) - wszystko to są przykłady na monotropizm.

[[Category: Teorie dotyczące autyzmu]]

Ślepota umysłu

2024-03-30T18:05:33Z

Raster:

Ślepota umysłu to jedna z teorii dotyczących [[Autyzm|autyzmu]]. Głównym wnioskiem tej teorii jest to, że osoby autystyczne są "ślepe" na stan psychiczny innych osób (czyli innych umysłów). W dużym skrócie chodzi o to, że w mózgach osób autystycznych nie funkcjonuje obwód [[Empatia poznawcza|empatii poznawczej]], czyli "zmysł" pozwalający dostrzegać drobne subtelne oznaki stanu psychicznego drugiej osoby. Powoduje to, że osoby autystyczne nie umieją intuicyjnie interpretować mimiki, gestów, mowy ciała, więc nie umieją intuicyjnie oceniać i uwzględniać stanu psychicznego drugiej osoby w trakcie konwersacji. Osoby autystyczne często po prostu nie zastanawiają się nad tym jaką reakcję może wywołać to co powiedzą, bo są ślepe na takie sprawy, przez to często są odbierane jako "niegrzeczne", "grubiańskie", "irytujące", "bez uczuć" (patrz też [[problemy komunikacyjne]], [[problemy społeczne]]).

Osoby autystyczne jeśli nie są zdiagnozowane to przez większość życia widzą, czują że są "inne", ale nie rozumieją "dlaczego" - bo nie są świadome istnienia całej tej sfery komunikacji niewerbalnej, emocjonalnej. Próbują naśladować zachowanie innych, tworzyć reguły lub skrypty postępowania, nie mając świadomości że [[osoby neurotypowe]] potrafią to robić intuicyjnie.
[[Category: Teorie dotyczące autyzmu]]

Problem podwójnej empatii

2024-03-30T18:05:21Z

Raster:

Problem podwójnej empatii to teoria dotycząca [[Autyzm|autyzmu]], która mówi że [[problemy komunikacyjne]] i [[Problemy społeczne|społeczne]] osób autystycznych wynikają z faktu że osoby autystyczne mają swój własny rodzaj empatii ([[empatia autystyczna]]), który jednak jest na tyle inny od [[Empatia neurotypowa|empatii neurotypowej]] że powoduje to wzajemne, obustronne niezrozumienie i konflikty.
Generalnie można to podsumować tak:
* '''osoby neurotypowe mają swój własny rodzaj empatii, który jest niezrozumiały dla osób autystycznych''' (bo nie mają do niego odpowiednich "narzędzi" w mózgu, patrz [[Empatia poznawcza]])
* '''osoby autystyczne mają swój własny rodzaj empatii, który jest niezrozumiały dla osób neurotypowych''' (które przeważnie uważają że jest tylko jeden rodzaj empatii, a ktokolwiek zachowuje się inaczej jest po prostu niegrzeczny)

Problem podwójnej empatii jest trudny do rozwiązania własnie z tego powodu że osoby neurotypowe nie mają świadomości że można mieć na tym polu problemy. Osoby autystyczne całe życie czują się "inne" i nie rozumieją w czym jest problem - ale mają świadomość że inni komunikują się inaczej. Natomiast osoby neurotypowe nie mają tej świadomości istnienia dwóch typów empatii, mierzą wszystkich tą samą miarą.

Jest to dość absurdalna sytuacja. Osoby neurotypowe są w dużo lepszej sytuacji do zrozumienia obu stron, obu typów empatii - przecież '''łatwiej widzącemu wyobrazić sobie co to znaczy być ślepym, niż ślepemu wyobrazić sobie co to znaczy widzieć'''.

Ciągnąc tą analogię dalej, wyobraźmy sobie że normy społeczne są tak ułożone, jakby ślepota nie istniała, a jak ktoś się zachowuje inaczej niż inni to znaczy że jest niegrzeczny, aspołeczny, arogancki.

Niestety w takiej sytuacji to na osoby ślepe spada konieczność tłumaczenia ''"hej, ludzie, słyszałem że istnieje taki zmysł jak wzrok i że wy potraficie <<widzieć>>, cokolwiek to znaczy, ale zauważcie że inni tego NIE POTRAFIĄ. Przecież wam wystarczy zamknąć oczy żeby sobie to wyobrazić. My wcale nie jestemy niegrzeczni, my po prostu nie <<widzimy>>."''

Dokładnie tak to wygląda w rzeczywistości jeśli mówimy o [[ślepota umysłu|ślepocie umysłu]] i problemie podwójnej empatii. Osoby autystyczne nie do końca umieją zdefiniować z czym jest problem - bo są "ślepe", a osoby neurotypowe, mimo że są w lepszej sytuacji do zrozumienia problemu - nie zauważają możliwości że taki problem może istnieć.

[[Category: Teorie dotyczące autyzmu]]

Empatia poznawcza

2024-03-30T18:03:16Z

Raster:

Empatia poznawcza - jest to jeden elementów mechanizmu empatii występujących u ludzi. Jest to "zmysł" pozwalający oceniać cudzy stan psychiczny, wczuć się w czyjeś emocje, a także w dużym stopniu przewidzieć cudze reakcje. U [[Osoby neurotypowe|osób neurotypowych]] ten "zmysł" działa intuicyjnie, prawie że podświadomie, do tego stopnia że często nie zdają sobie sprawy z jego funkcjonowania. Natomiast u osób z [[Autyzm|autyzmem]] ten zmysł praktycznie nie działa - jest to nazywane [[Ślepota umysłu|ślepotą umysłu]]. Osoby autystyczne nie potrafią intuicyjnie wyczuć cudzych emocji, muszą się nad tym zastanawiać i analizować to w warstwie logiki.

Brak empatii poznawczej powoduje że osoby autystyczne w rozmowach nie uwzględniają tego czego "nie widzą", czyli nie wiedzą kiedy mogą na przykład kogoś urazić, kiedy powiedzenie czegoś jest na miejscu a kiedy nie, jak mogą komuś sprawić przyjemność, albo ocenić kiedy osoba z którą rozmawiają jest już po prostu zmęczona rozmową. Dlatego często są odbierane jako niegrzeczne, grubiańskie, irytujące - powoduje to masę [[Problemy komunikacyjne|problemów komunikacyjnych]] i [[Problemy społeczne|problemów społecznych]].

Brak empatii poznawczej nie oznacza że osoby autystyczne nie okazują współczucia. Za współczucie jest odpowiedzialny inny mechanizm, [[Empatia afektywna|empatii afektywnej]], który przeważnie funkcjonuje zupełnie poprawnie u osób autystycznych.

Inertia (MIBS)

2024-03-30T17:56:20Z

Raster:

Inertia jest dość rzadką reakcją z tzw. [[MIBS|reakcji MIBS]], czyli odpowiedzi układu nerwowego osoby autystycznej na [[Przebodźcowanie|przebodźcowanie]]. Polega ona na tak jakby "zawieszeniu się" - osoba autystyczna doświadczająca tego stanu staje się zupełnie "nieobecna", jednak kontynuuje robienie tego co robiła - w bardzo automatyczny sposób. Często też nie reaguje na to co się dzieje dookoła, ani na to co się do niej mówi. Uwaga, określenie inercja jest też używane w innym znaczeniu, dotyczącym trudności w "przełączaniu się między zadaniami": [[Inercja (sztywność myślenia)]]

Osoba doświadczająca tego stanu może robić automatycznie to samo przez dłuższy okres czasu, nawet jeśli nie ma to żadnego sensu. Stan ten można przerwać.

Inercja (sztywność myślenia)

2024-03-30T17:55:39Z

Raster:

Inercja - to określenie na pewien "opór przed zmienianiem zadań" występujący u osób ze [[spektrum autyzmu]]. Jest to część szerszego zjawiska [[Sztywność myślenia|sztywności myślenia]]. Uwaga, określenie "inercja" jest też używane w innym znaczeniu, dotyczącym reakcji na przebodźcowanie: [[Inertia (MIBS)]]

Osoba autystyczna, zajmująca się jakimś tematem (zwłaszcza tematem który jest dla niej interesujący), przeważnie poświęca mu o wiele więcej uwagi niż [[Osoby neurotypowe|osoba neurotypowa]]. Skutkuje to często sytuacją, w której gdy następuje potrzeba zmiany zadania, mózg osoby autystycznej stawia opór, dalej chce się zajmować tym jednym zadaniem. Skuteczna zmiana zadania wymaga tak jakby "wyhamowania" aby można było zacząć poruszać się w innym kierunku. Nie da się od razu zmienić kierunku, zupełnie jak w przypadku siły bezwładności (inercji) w fizyce.

W przypadku gdy zadaniem które trzeba zakończyć jest coś co należy do [[Specjalne zainteresowania|specjalnych zainteresowań]] osoby autystycznej, zmiana wykonywanego zadania jest jeszcze trudniejsza, zwłaszcza jeśli dojdzie do [[Hiperfokus|hiperfokusu]] - w tym przypadku osoba autystyczna po prostu zapomina o istnieniu świata naokoło.

Inercja w mysleniu prawdopodobnie wynika ze zjawiska [[Monotropizm|monotropizmu]].

Inercja (sztywność myślenia)

2024-03-30T17:50:35Z

Raster:

Inercja - to określenie na pewien "opór przed zmienianiem zadań" występujący u osób ze [[spektrum autyzmu]]. Jest to część szerszego zjawiska [[Sztywność myślenia|sztywności myślenia]].

Osoba autystyczna, zajmująca się jakimś tematem (zwłaszcza tematem który jest dla niej interesujący), przeważnie poświęca mu o wiele więcej uwagi niż [[Osoby neurotypowe|osoba neurotypowa]]. Skutkuje to często sytuacją, w której gdy następuje potrzeba zmiany zadania, mózg osoby autystycznej stawia opór, dalej chce się zajmować tym jednym zadaniem. Skuteczna zmiana zadania wymaga tak jakby "wyhamowania" aby można było zacząć poruszać się w innym kierunku. Nie da się od razu zmienić kierunku, zupełnie jak w przypadku siły bezwładności (inercji) w fizyce.

W przypadku gdy zadaniem które trzeba zakończyć jest coś co należy do [[Specjalne zainteresowania|specjalnych zainteresowań]] osoby autystycznej, zmiana wykonywanego zadania jest jeszcze trudniejsza, zwłaszcza jeśli dojdzie do [[Hiperfokus|hiperfokusu]] - w tym przypadku osoba autystyczna po prostu zapomina o istnieniu świata naokoło.

Inercja w mysleniu prawdopodobnie wynika ze zjawiska [[Monotropizm|monotropizmu]].

Uwaga, określenie inercja jest też używane w innym znaczeniu, dotyczącym reakcji na przebodźcowanie: [[Inertia (MIBS)]]

Inercja (sztywność myślenia)

2024-03-30T17:50:15Z

Raster: Utworzono nową stronę "Inercja - to określenie na pewien "opór przed zmienianiem zadań" występujący u osób ze spektrum autyzmu. Jest to część szerszego zjawiska sztywności myślenia. Osoba autystyczna, zajmująca się jakimś tematem (zwłaszcza tematem który jest dla niej interesujący), przeważnie poświęca mu o wiele więcej uwagi niż osoba neurotypowa. Skutkuje to często sytuacją, w której gdy następuje potrzeba…"

Inercja - to określenie na pewien "opór przed zmienianiem zadań" występujący u osób ze [[spektrum autyzmu]]. Jest to część szerszego zjawiska [[Sztywność myślenia|sztywności myślenia]].

Osoba autystyczna, zajmująca się jakimś tematem (zwłaszcza tematem który jest dla niej interesujący), przeważnie poświęca mu o wiele więcej uwagi niż [[Osoby neurotypowe|osoba neurotypowa]]. Skutkuje to często sytuacją, w której gdy następuje potrzeba zmiany zadania, mózg osoby autystycznej stawia opór, dalej chce się zajmować tym jednym zadaniem. Skuteczna zmiana zadania wymaga tak jakby "wyhamowania" aby można było zacząć poruszać się w innym kierunku. Nie da się od razu zmienić kierunku, zupełnie jak w przypadku siły bezwładności (inercji) w fizyce.

W przypadku gdy zadaniem które trzeba zakończyć jest coś co należy do [[Specjalne zainteresowania|specjalnych zainteresowań]] osoby autystycznej, zmiana wykonywanego zadania jest jeszcze trudniejsza, zwłaszcza jeśli dojdzie do [[Hiperfokus|hiperfokusu]] - w tym przypadku osoba autystyczna po prostu zapomina o istnieniu świata naokoło.

Inercja w mysleniu prawdopodobnie wynika ze zjawiska [[Monotropizm|monotropizmu]].

Uwaga, określenie inercja jest też używane w innym znaczeniu, dotyczącym reakcji na przebodźcowanie: [[Inertia (MIBS)]]

Triada autystyczna

2024-03-30T15:25:54Z

Raster:

Triada autystyczna to zespół trzech głównych objawów [[spektrum autyzmu]], bez wystąpienia których nie można mówić o diagnozie autyzmu. Są to [[problemy komunikacyjne]], [[problemy społeczne]] i pewna [[sztywność myślenia]]. Każdy z tych objawów występuje przynajmniej w pewnym stopniu u wszystkich osób autystycznych.

Triada autystyczna

2024-03-30T15:24:05Z

Raster: Utworzono nową stronę "Triada autystyczna to zespół trzech głównych objawów spektrum autyzmu, bez wystąpienia których nie można mówić o diagnozie autyzmu. Są to problemy komunikacyjne, problemy społeczne i pewna sztywność myślenia."

Problemy komunikacyjne

2024-03-30T15:20:53Z

Raster:

Problemy komunikacyjne - zbiór problemów z jakimi borykają się osoby autystyczne próbujące funkcjonować i komunikować się w świecie urządzonym według neurotypowych zasad. Autystyczne wzorce komunikacji (czyli "jak?" i "po co" się komunikujemy) znacząco odbiegają od wzorców komunikacji [[Osoby neurotypowe|osób neurotypowych]]. Autystyczna komunikacja jest dużo bardziej szczera i prostoliniowa, pozbawiona podtekstów, ukrytych znaczeń, "drugiego dna", a także sporej części przekazu pozawerbalnego.

== Cel komunikacji ==
Komunikacja osób autystycznych jest nastawiona na przekazanie lub uzyskanie informacji. Osoby neurotypowe z kolei używają komunikacji do szeregu innych celów, w większości związanych z budowaniem relacji społecznych. Przykładowo: osoby autystyczne słysząc pytanie starają się odpowiedzieć na nie szczerze i merytorycznie, natomiast umyka im to jaki efekt mogą wywołać swoją wypowiedzią. Natomiast osoby neurotypowe odwrotnie, czasami wolą czegoś niedopowiedzieć, lub powiedzieć jakieś białe kłamstwo, byle kogoś nie urazić. Ta różnica w oczekiwaniach jest przyczyną wzajemnego niezrozumienia.

Dla przykładu, jak może wyglądać odpowiedź na takie pytanie, ''"jak Ci się podoba moja nowa fryzura?"''.
* Osoba neurotypowa, nawet jeśli jej się ta fryzura nie podoba, raczej tego nie powie wprost. Użyje białego kłamstwa, użyje wymijającej odpowiedzi, czy też skrytykuje tą fryzurę, ale bardzo starając się ubrać to w takie słowa żeby nie urazić osoby pytającej.
* Osoba autystyczna odpowie wprost: "podoba mi się" lub "nie podoba mi się", bo nie zauważy że może tą drugą odpowiedzą urazić osobę pytającą. Po prostu nie uwzględni reakcji emocjonalnej, bo nie umie tego intuicyjnie ocenić (a w ogóle to sądzi że pytanie dotyczy przedmiotu, czyli "fryzury", a nie "osoby", jest to subtelna ale istotna różnica). Przeważnie zacznie się zastanawiać "co ja powiedziałem źle?" dopiero obserwując reakcję tej drugiej osoby na swoją odpowiedź.

Takie nieporozumienia są dla osób autystycznych bardzo częstym problemem.

== Komunikacja problemu ==
Kolejnym polem częstych nieporozumień między osobami neurotypowymi a autystycznymi są sytuacje kiedy jedna ze stron komunikuje problem. Generalnie oczekiwania obu stron są dokładnie odwrotne.

* Osoby neurotypowe jeśli komunikują problem, to przeważnie nie mówią o tym wprost, natomiast oczekują tylko pocieszenia - nie oczekują tego że ktoś za nich zacznie rozwiązywać problem. Analogicznie, słysząc jak ktoś komunikuje problem, starają się tylko pocieszyć.
* Osoby autystyczne z kolei, starają się nie komunikować swoich problemów, tylko próbują sobie z nimi radzić samodzielnie. Ale jak już zaczną komunikować problem to oznacza to że autentycznie szukają pomocy, szukają kogoś kto im pomoże rozwiązać dany problem. I analogicznie, słysząc że ktoś komunikuje problem starają się pomóc go rozwiązać, szukają i proponują rozwiązania.

Te sprzeczne oczekiwania prowadzą do obustronnego poczucia "bycia zignorowanym":
* gdy osoba neurotypowa zacznie się “zwierzać” osobie autystycznej, a ta (mając szczere intencje) zacznie znajdować rozwiązania - to osoba neurotypowa może poczuć się “zignorowana” - bo ona chce się wygadać i być pocieszona, a dostaje “rozwiązanie” (patrz też [[Z tobą nie można normalnie porozmawiać, ty tylko podajesz rozwiązania]])
* gdy osoba autystyczna przełamie się i zacznie mówić o swoich problemach, a osoba neurotypowa wysłucha i będzie tylko pocieszać - to osoba autystyczna może poczuć się “zignorowana” - bo ma poważny problem do rozwiązania a nie otrzymuje żadnej faktycznej pomocy.

== Inne problemy komunikacyjne ==
Oprócz tych dwóch głównych kategorii problemów komunikacyjnych, można wymienić też kilka mniejszych:
* [[Oversharing]], czyli udzielanie bardziej szczegółowej i osobistej odpoweidzi niż oczekuje pytający
* [[Infodumping]] - czyli bombardowanie znajomych informacjami dotyczacymi tematów które my uznajemy za ciekawe (patrz też [[specjalne zainteresowania]])
* dosłowne rozumienie - osoby autystyczne mają tendencję do rozumienia wszystkiego dosłownie, dlatego czasami nie rozumieją przenośni i idiomów, których jeszcze nie znają, a także mają pewne problemy z obiorem sarkazmu i niektórych żartów.

Zaburzenia filtrowania sensorycznego

2024-03-30T15:15:14Z

Raster:

Zaburzenia filtrowania sensorycznego - zjawisko występujące u [[Osoby neuro-nietypowe|osób neuro-nietypowych]] (zarówno z [[Autyzm|autyzmem]] jak i [[ADHD]]). Polega ono na nieprawidłowym działaniu filtrów sensorycznych, które na podświadomym poziomie dokonują oceny które sygnały zmysłowe są istotne i należy je przekazać dalej do mózgu, a które są nieistotne i należy je odfiltrować. U osób neuro-nietypowych te filtry przepuszczają zbyt wiele informacji co powoduje to "natłok informacji" sensorycznych spływających do mózgu. Razem z [[Problemy sensoryczne|problemami sensorycznymi]], zwłaszcza nadwrażliwością na bodźce, prowadzi do [[Przebodźcowanie|przebodźcowania]].

== Filtry sensoryczne ==
Mechanizm filtrowania sensorycznego (ang. "Sensory gating") najłatwiej opisać na przykładzie imprezy. Podczas dużego, gwarnego przyjęcia odbywa się naraz bardzo wiele równoległych rozmów. Jednak uczestnicy nie mają problemu ze skoncentrowaniem się na tej jednej rozmowie w której uczestniczą - filtry sensoryczne podświadomie oceniają co jest istotne (ta rozmowa - czyli to co mówią rozmówcy), a co jest nieistotnym tłem (inne rozmowy, grająca muzyka itp.). Ucho słyszy wszystkie te informacje, ale do mózgu docierają te istotne, natomiast reszta dociera jako nieistotny "gwar w tle". Ale jeśli w tej samej sytuacji ktoś spoza grona naszych rozmówców zawoła nas po imieniu - to ta informacja też zostaje "wyłowiona z gwaru", oceniona i przekazana do mózgu jako istotna. To ocenianie informacji odbywa się zupełnie podświadomie, dzięki czemu do mózgu docierają już "przefiltrowane" sygnały.

== Zaburzenie ==
U osób neuro-nietypowych ten mechanizm przepuszcza dużo więcej informacji niż u osób neurotypowych. Filtrowanie nie działa do końca sprawnie, więc osoby neuro-nietypowe odbierają w tej samej sytuacji dużo więcej sygnałóœ. W opisywanym przykładzie przyjęcia takie osoby będą słyszały w mniejszym lub większym stopniu wszystkie rozmowy. Nie będą w stanie ich wszystkich rozumieć, ale też skupienie się na tej jednej rozmowie w której uczestniczą będzie znacznie trudniejsze. Dlatego np. osoby autystyczne raczej wolą spotkania w małym gronie niż duże imprezy, bo ilość bodźców w połączeniu ze stresem wynikającym z kontaktem społecznym i koniecznością "utrzymywania [[Maskowanie|maski]]" jest po prostu przytłaczająca.

Te same problemy z filtrami sensorycznymi powodują że dociera do naszej świadomości masa nieistotnych informacji. Gdzieś coś stuknie lub zaszeleści, gdzieś się coś poruszy lub delikatnie błyśnie - i ta informacja jest dostarczana do mózgu jako istotna. W wielu sytuacjach osoby neuro-nietypowe zwracają uwagę na takie drobne bodźce, które osoby neurotypowe ignorują - bo ich filtry zadziałały i odfiltrowały co trzeba.

Zaburzenia filtrowania sensorycznego

2024-03-30T15:13:32Z

Raster: Utworzono nową stronę "Zaburzenia filtrowania sensorycznego - zjawisko występujące u osób neuro-nietypowych (zarówno z autyzmem jak i ADHD). Polega ono na nieprawidłowym działaniu filtrów sensorycznych, które na podświadomym poziomie dokonują oceny które sygnały zmysłowe są istotne i należy je przekazać dalej do mózgu, a które są nieistotne i należy je odfiltrować. U osób neuro-nietypowych te filtry przepuszczają zbyt wiele…"

Zaburzenia filtrowania sensorycznego - zjawisko występujące u [[Osoby neuro-nietypowe|osób neuro-nietypowych]] (zarówno z [[Autyzm|autyzmem]] jak i [[ADHD]]). Polega ono na nieprawidłowym działaniu filtrów sensorycznych, które na podświadomym poziomie dokonują oceny które sygnały zmysłowe są istotne i należy je przekazać dalej do mózgu, a które są nieistotne i należy je odfiltrować. U osób neuro-nietypowych te filtry przepuszczają zbyt wiele informacji co powoduje to "natłok informacji" sensorycznych spływających do mózgu. Razem z [[Problemy sensoryczne|problemami sensorycznymi]], zwłaszcza nadwrażliwością na bodźce, prowadzi do [[Przebodźcowanie|przebodźcowania]].

== Filtry sensoryczne ==
Mechanizm filtrowania sensorycznego (ang. "Sensory gating") najłatwiej opisać na przykładzie imprezy. Podczas dużego, gwarnego przyjęcia odbywa się naraz bardzo wiele równoległych rozmów. Jednak uczestnicy nie mają problemu ze skoncentrowaniem się na tej jednej rozmowie w której uczestniczą - filtry sensoryczne podświadomie oceniają co jest istotne (ta rozmowa - czyli to co mówią rozmówcy), a co jest nieistotnym tłem (inne rozmowy, grająca muzyka itp.). Ucho słyszy wszystkie te informacje, ale do mózgu docierają te istotne, natomiast reszta dociera jako nieistotny "gwar w tle". Ale jeśli w tej samej sytuacji ktoś spoza grona naszych rozmówców zawoła nas po imieniu - to ta informacja też zostaje "wyłowiona z gwaru", oceniona i przekazana do mózgu jako istotna. To ocenianie informacji odbywa się zupełnie podświadomie, dzięki czemu do mózgu docierają już "przefiltrowane" sygnały.

== Zaburzenie ==
U osób neuro-nietypowych ten mechanizm przepuszcza dużo więcej informacji niż u osób neurotypowych. Filtrowanie nie działa do końca sprawnie, więc osoby neuro-nietypowe odbierają w tej samej sytuacji dużo więcej sygnałóœ. W opisywanym przykładzie przyjęcia takie osoby będą słyszały w mniejszym lub większym stopniu wszystkie rozmowy. Nie będą w stanie ich wszystkich rozumieć, ale też skupienie się na tej jednej rozmowie w której uczestniczą będzie znacznie trudniejsze. Dlatego np. osoby autystyczne raczej wolą spotkania w małym gronie niż duże imprezy.

Te same problemy z filtrami sensorycznymi powodują że dociera do naszej świadomości masa nieistotnych informacji. Gdzieś coś stuknie lub zaszeleści, gdzieś się coś poruszy lub delikatnie błyśnie - i ta informacja jest dostarczana do mózgu jako istotna. W wielu sytuacjach osoby neuro-nietypowe zwracają uwagę na takie drobne bodźce, które osoby neurotypowe ignorują - bo ich filtry zadziałały i odfiltrowały co trzeba.

Potrzeba powtarzalności i przewidywalności

2024-03-30T14:30:48Z

Raster: Utworzono nową stronę "Potrzeba powtarzalności i przewidywalności - wyraźnie zauważalna cecha osób z autyzmem, będąca jednym z kryteriów diagnostycznych spektrum autyzmu - tzw. triady autystycznej. Osoby autystyczne mają tendencję do organizowania swojego życia, codziennych czynności w wyraźne, przewidywalne i niezmienne schematy i rutyny, przy jednoczesnym oporze przed zmianami i odstępstwami od tych powtarzalnych schematów. Potrzeba…"

Potrzeba powtarzalności i przewidywalności - wyraźnie zauważalna cecha osób z [[Autyzm|autyzmem]], będąca jednym z kryteriów diagnostycznych [[spektrum autyzmu]] - tzw. [[Triada autystyczna|triady autystycznej]]. Osoby autystyczne mają tendencję do organizowania swojego życia, codziennych czynności w wyraźne, przewidywalne i niezmienne schematy i rutyny, przy jednoczesnym oporze przed zmianami i odstępstwami od tych powtarzalnych schematów.

Potrzeba ta prawdopodobnie wynika z chęci ograniczenia "naporu bodźców" na układ nerwowy. Każde zaskoczenie, każda niespodziewana zmiana jest dodatkowym bodźcem dla układu nerwowego, i potrafi razem z innymi problemami ([[problemy sensoryczne]], [[zaburzenia filtrowania sensorycznego]]) doprowadzać do [[Przebodźcowanie|przebodźcowania]]. Dlatego w dość naturalny sposób wprowadzamy w nasze życie dużo rutyny - im mniej jesteśmy zaskakiwani, tym rzadziej jesteśmy przebodźcowani.

Problemy sensoryczne

2024-03-30T14:21:28Z

Raster:

Problemy sensoryczne to termin zbiorczy określający sytuację, kiedy jeden lub więcej zmysłów funkcjonuje w nietypowy sposób, zakłócając lub utrudniając funkcjonowanie osoby dotkniętej problemem, albo wręcz doprowadzając do [[Przebodźcowanie|przebodźcowania]] gdy bodźce są zbyt silne przez dłuższy okres czasu. Znane są przypadki wśród osób z [[Autyzm niskofunkcjonujący|autyzmem niskofunkcjonującym]] u których zmysły są do tego stopnia wrażliwe, że normalne codzienne bodźce powodują przeszywający ból (np. zwykła rozmowa, zwykły poziom światła) i praktycznie uniemożliwiają normalne funkcjonowanie.

Problemy sensoryczne można podzielić na kilka kategorii:
* nadwrażliwość - kiedy bodźce płynące ze zmysłu są silniejsze niż powinny,
* podwrażliwość - kiedy bodźce są słabsze niż powinny,
* "biały szum" - bodźce które powstają mimo braku sygnału z zewnątrz, np. piszczenie lub szumienie w uszach, [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Anieg_optyczny śnieg optyczny], poczucie gorąca na jakimś kawałku skóry który nie jest wcale cieplejszy
* trudna do powstrzymania chęć doznawania niektórych bodźców - np. wąchanie ulubionych zapachów, dotykanie przedmiotów o ulubionej teksturze (lub np. futra kota), wydawanie lub powodowanie różnych dźwięków - jest to zjawisko ściśle powiązane ze [[Stimming|stimmingiem]]
* reakcje "odrzucenia" - nazywam tak reakcje kiedy jakiś zupełnie normalny bodziec powoduje gwałtowną reakcję ze strony układu nerwowego. Jako przykłady mogę podać:
** gwałtowna reakcja na delikatny dotyk, nawet jeśli to nie jest efekt zaskoczenia
** instynktowne zaciśnięcie oczu i odwracanie głowy, gdy widzimy nawet nieduży rozbłysk światła
** gwałtowna reakcja na niektóre zapachy (skurczenie, zaciśnięcie płuc, wyrzucenie powietrza z płuc - trochę brakuje dobrych określeń na takie zjawiska)

Problemy sensoryczne występują (wg różnych badań) u 80% do 98% osób z [[Autyzm|autyzmem]], jednak u większości z nas raczej nie są to silne problemy.

Na Wikipedii jest dość duża lista możliwych problemów sensorycznych: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sensoryzmy Sensoryzmy]

Problemy sensoryczne

2024-03-30T14:21:00Z

Raster:

Problemy sensoryczne to termin zbiorczy określający sytuację, kiedy jeden lub więcej zmysłów funkcjonuje w nietypowy sposób, zakłócając lub utrudniając funkcjonowanie osoby dotkniętej problemem, albo wręcz doprowadzając do [[Przebodźcowanie|przebodźcowania]] gdy bodźce są zbyt silne przez dłuższy okres czasu. Znane są przypadki wśród osób z [[Autyzm niskofunkcjonujący|autyzmem niskofunkcjonującym]] u których zmysły są do tego stopnia wrażliwe, że normalne codzienne bodźce powodują przeszywający ból (np. zwykła rozmowa, zwykły poziom światła) i praktycznie uniemożliwiają normalne funkcjonowanie.

Problemy sensoryczne można podzielić na kilka kategorii:
* nadwrażliwość - kiedy bodźce płynące ze zmysłu są silniejsze niż powinny,
* podwrażliwość - kiedy bodźce są słabsze niż powinny,
* "biały szum" - bodźce które powstają mimo braku sygnału z zewnątrz, np. piszczenie lub szumienie w uszach, [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Anieg_optyczny śnieg optyczny], poczucie gorąca na jakimś kawałku skóry który nie jest wcale cieplejszy
* trudna do powstrzymania chęć doznawania niektórych bodźców - np. wąchanie ulubionych zapachów, dotykanie przedmiotów o ulubionej teksturze (lub np. futra kota), wydawanie lub powodowanie różnych dźwięków - jest to zjawisko ściśle powiązane ze [[Stimming|stimmingiem]
* reakcje "odrzucenia" - nazywam tak reakcje kiedy jakiś zupełnie normalny bodziec powoduje gwałtowną reakcję ze strony układu nerwowego. Jako przykłady mogę podać:
** gwałtowna reakcja na delikatny dotyk, nawet jeśli to nie jest efekt zaskoczenia
** instynktowne zaciśnięcie oczu i odwracanie głowy, gdy widzimy nawet nieduży rozbłysk światła
** gwałtowna reakcja na niektóre zapachy (skurczenie, zaciśnięcie płuc, wyrzucenie powietrza z płuc - trochę brakuje dobrych określeń na takie zjawiska)

Problemy sensoryczne występują (wg różnych badań) u 80% do 98% osób z [[Autyzm|autyzmem]], jednak u większości z nas raczej nie są to silne problemy.

Na Wikipedii jest dość duża lista możliwych problemów sensorycznych: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sensoryzmy Sensoryzmy]